همیار طبیعت

بسمه تعالي

 

طرح همیاران طبیعت:

   به منظور استفاده از نیروهای مردمی در حفظ ، احیاء و توسعه منابع طبیعی و ترویج و تبدیل فرهنگ منابع طبیعی به معارف عمومی ، با ارائه این طرح ، افراد علاقمند و دوستداران منابع طبیعی بطور داوطلبانه و به قصد خدمت به منابع طبیعی کشور ، سازماندهی شده تا بوسیله دستورالعملها و آموزشهای لازم سطح دانش و بینش آنان افزایش یافته و بعنوان همیار مروج و همیار محافظ طبیعت بطور افتخاری همکاری نمایند این طرح شامل :

1.       مقدمه

2.       تعاریف و مفاهیم

3.       اهمیت و ضرورت

4.       مستندات و الزامات قانونی

5.       اهداف طرح

6.       مناطق اجرائی طرح

7.       گروههای هدف

8.       شرح وظائف همیاران طبیعت

9.       عهدنامه ، آرم ، لباس و کارت شناسائی همیاران طبیعت

10.   گردش کار انتخاب همیاران طبیعت

11.   سازماندهی و تشکیلات

 
 
 
 

 

1-مقدمه :

   بیش از هشتاد درصد مساحت كشور را عرصه هاي منابع طبيعي از قبيل جنگل ، مرتع و بيابان تشكيل مي دهد و بيش از يك ميليون خانوار بطور مستقيم بهره برداران از اين منابع خدادادي هستند كه ساليان دراز ضمن استفاده اقتصادي ، خصوصاً در مقوله تعليف دام ، نسبت به حفظ و احياء با دانش بومي اقدام مي نمودند . افزايش جمعيت و به تبع آن نياز روز افزون به فرآورده هاي دامي و گسترش دانش بهره برداري از ساير توليدات منابع طبيعي و گسترش اراضي شهري و كشاورزي در مراتع و جنگل ها باعث گرديد كه بيش از توان توليدي عرصه هاي منابع طبيعي ،
بهره برداري از آن صورت گيرد . خصوصاً اينكه طي سال هاي حاكميت دولت بر اراضي ملي شكاف عميقي بين اطلاعات و دانش بهره برداران با اطلاعات و يافته هاي روز تحقيقاتي كه عرصه مورد عمل آن در دست بهره برداران مي باشد ، ايجاد گرديده است تا جائي كه با وجود تلاش هاي وسيع و زحمات فراوان و اجراي طرحهاي عمراني بسيار ، متاسفانه روند تخريب در عرصه هاي منابع طبيعي ادامه داشته و بگونه اي است كه مي توان گفت بستر توليد ( زمين ، خاك ، آب ) و حيات انسان ها در معرض خطر جدي قرار گرفته است . اكنون سياست اعمال مديريت پايدار با تكيه بر افراد ساكن در عرصه و افزايش دانش و آگاهي آنان بر مديريت اجتماعي و محلي در دستور كار سازمان ها و جوامع بين المللي قرار گرفته است و در اين راستا قوانين و مقررات مصوب مجلس شوراي اسلامي ، شوراي تشخيص مصلحت نظام و فرامين مقام معظم رهبري در خصوص حفاظت از منابع طبيعي و فرهنگ سازي مويد حساسيت امر بوده كه بايستي با دقت و سرعت نسبت به جلوگيري از پيامدهاي تخريب منابع طبيعي و گسترش فرهنگ منابع طبيعي در بين آحاد ملت و احياء اراضي تخريب شده اقدام نمود .

طرح حاضر با استفاده از تجربه قبلی استفاده از همیاران طبیعت كه در برگيرنده اعضاء شوراي اسلامي روستا ، دهياران ، بسيجيان محلي ، معلمان ، دانش آموزان ، دانشجويان ، مجريان –
بهره برداران ،فارغ التحصيلان و كليه دوست داران طبيعت و منابع طبيعي است ، تهيه و ارائه گرديده تا از طريق آموزش وترویج فرهنگ منابع طبیعی در بین اقشار مختلف مردم و با بهره گيري از مشاركت مردمي در حفاظت و احياء منابع طبيعي بتوان ازپتانسيل ها و
ظرفيت هاي موجود در جامعه استفاده نمود .

 

2-تعاريف و مفاهيم :‌

1-هميار طبيعت : به فرد يا افرادي اطلاق مي شود كه بصورت انفرادي و گروهي سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری را در پيشبرد اهداف « ترويج فرهنگ منابع طبيعي و جلب مشاركت مردم در امور حفاظت ، احياء و توسعه و بهره برداري صحيح از منابع طبيعي » ياري نمايند .

2- اعضاء شوراي اسلامي : منتخبين مردم كه براساس ماده 68 قانون تشكيلات ، وظائف و انتخابات شوراهاي اسلامي كشور ، انتخاب و داراي اعتبار نامه هستند .

3- دهيار : شخص منتخب شوراي اسلامي كه براساس ماده 69 قانون تشكيلات ، وظائف و انتخابات شوراهاي اسلامي كشور انتخاب و داراي حكم انتصاب هستند .

4- دوستداران منابع طبيعي شامل : کلیه علاقمندان و دوستداران طبیعت از گروههای اجتماعی بخصوص دانش آموزان ، اساتید ، دانشجویان ، روحانیون ، اعضای شورای اسلامی و دهیاران، فعالان بخشهای فرهنگی و اقتصادی و مجریان و بهره برداران عرصه های منابع طبیعی و کشاورزی و سایر اقشار جامعه می باشند.

 

3-اهميت و ضرورت :

    از مجموع 165 ميليون هكتار مساحت كل كشور به ترتيب مراتع با مساحتي حدود 1/86 ميليون هكتار و جنگلها با مساحتي حدود 2/14 ميليون هكتار و اراضي بياباني با 5/32 ميليون هكتار مي باشند كه در مجموع با 8/132 ميليون هكتار حدود 83% از كل مساحت كشور را
عرصه هاي مرتعي ، جنگلي ، بياباني را تشكيل مي دهند . تا چند دهه قبل ارزش منابع طبيعي تجديد شونده با معيار منافع آني و سهل الوصول آن سنجيده مي شد و ارزش زیست محیطی منابع طبیعی مورد بی مهری قرار گرفته است . اما در دهه اخير با بروز مشكلات و معضلات زيست محيطي مانند نازك شدن لايه ازن ، گرم شدن كره زمين ، سيل ، خشكسالي و نهايتاً تغييرات اكولوژيك در كره مسكوني ، تغييراتي در معيارهاي ارزش گذاري منابع طبيعي تجديد شونده بوجود آمده است .

 از اينرو توجه ويژه به حفاظت از منابع طبيعي بخصوص پوشش گياهي معطوف گشته كه نمونه بارز آن برگزاري كنفرانس سران كشورهاي جهان در ريو و ژوهانسبورگ بمنظور بررسي مسائل زمين ، تدوين كنوانسيون جهاني تنوع گونه هاي گياهي و جانوري ، تدوين كنوانسيون بيابانزدايي و برنامه جهاني جنگل و ... مي باشد . اهميت اين موضوع در كشور ما كه از نظر جغرافيائي تحت سلطه اقاليم خشك جهان قرار دارد و ميزان بارندگي در آن اندك ( متوسط 250 ميليمتر و كمتر از  متوسط جهاني با پراكنش نامناسب ) و در عوض ميزان تبخير و تعرق در آن بسيار بالا ( گاهي تا 100 برابر ميزان بارندگي ) مي باشد ، بيشتر خود نمائي مي كند . واقعيت آن است كه در كشور ما از جنگلها و مراتع قبلاً بعنوان منبع توليد علوفه و چوب و تامين اراضي مورد نياز براي توسعه كشاورزي و ساخت و سازها استفاده مي شده است هر چند كه اين امر بخودي خود بلحاظ توليد مواد غذايي ، ايجاد اشتغال و ايجاد منابع توليد ارز از اهميت خاصي برخوردار است ، اما ارزشمند ترين و مهمترين اثر جنگلها و مراتع و ويژگي پوشش گياهي را بايد در ايجاد شرايط مناسب زيست – محيطي و تعادل اكولوژيكي بين انسان ، آب ، خاك و گياه و در حقيقت ايجاد شرايط مناسب براي توسعه پايدار دانست . در نهايت مي توان ادعا نمود كه انسان مي تواند بدون صنعت زنده بماند اما بدون محيط زيست و پوشش گياهي تصور زنده بودن خيال باطلي بيش نخواهد بود .

 علي رغم بيم و اميدها در خصوص تاثير تخريبي انسان امروزي بر روي محيط زيست
و پوشش هاي گياهي فعاليت هاي قابل توجهي توسط سازمانهاي دولتي و غيردولتي صورت گرفته و يا در حال انجام گرفتن مي باشد . سازمان جنگلها ، مراتع و آبخيزداري در ايران بعنوان متولي اصلي حفظ ، احياء ،توسعه و بهره برداري صحيح و اصولي از منابع طبيعي تجديد شونده اگر چه تا كنون طرحهاي بيشماري را به مرحله اجرا گذاشته است . اما بعلت پراكندگي و وسعت زياد
عرصه هاي مرتعي ، جنگلي و بياباني به تنهايي قادر به انجام رساندن چنين رسالت عظيمي نخواهند بود .

 حفاظت از اين عرصه ها بدون مشاركت مردم امري محال و غير ممكن است و مردم بايستي در كنار طبيعت زيستن را بجاي عليه طبيعت زندگي كردن بياموزند . اگر چه مشاركت مردم از قديم الايام به صور مختلف بويژه در عرصه ها و مناطق روستايي وجود داشته و اكنون هم نمونه هاي مختلفي از آنرا در نقاط مختلف كشور مي توان بر شمرد اما در عرصه منابع طبيعي ضرورت و اهميت آن بيشتر خود نمايي مي كند .

 به همين منظور يكي از مهمترين برنامه ها ، جلب مشاركت جوامع محلي بعنوان بهره برداران عرفي اين عرصه ها در طرح همياران طبيعت مي باشد تا بطور اجمالي به اهداف مورد نظر دست يابيم .

 

4-مستندات و الزامات قانوني :‌

1- قانون اساسی:

اصل پنجاهم:

"در جمهوري اسلامي، حفاظت محيط زيست كه نسل امروز و نسلهاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي رو به رشدي داشته باشند وظيفه عمومي تلقي مي گردد، از اين رو فعاليتهاي اقتصادي و غير آن كه با آلودگي محيط زيست و يا تخريب غيرقابل جبران آن ملازمه پيدا كند، ممنوع است."

2- سیاستهای کلی نظام :

در این خصوص سياستهاي كلي نظام جمهوري اسلامي ايران در ارتباط با منابع طبيعي که به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده و توسط مقام معظم رهبری نیز ابلاغ شده است بطور واضح بر جلب مشارکت مردم با مضمون ذیل تاکید دارد.

"ايجاد عزم ملي بر احياي منابع طبيعي تجديد شونده و توسعه پوشش گياهي براي حفاظت و افزايش بهره وري مناسب و سرعت بخشيدن به روند توليد اين منابع و ارتقاء بخشيدن به فرهنگ عمومي و جلب مشاركت مردم در اين زمينه."

3- قانون شوراهای اسلامی :

الف : وظايف شوراهاي اسلامي :

 شوراهای اسلامی طبق بند "واو" ماده 68 قانون تشکیلات، وظائف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور..... مصوب 1/3/1375 مجلس شورای اسلامی مسئولیت زیر را در این ارتباط دارند.

" و: همکاری با مسئولان ذیربط برای اجرای طرح های مورد نیاز روستا در حدود امکانات."

ب : وظائف دهيار :

در بند 8 ماده 69همین قانون وظیفه دهیار راچنین بیان می کند.

"8: همکاری موثر با مسئولین ذیربط در جهت حفظ و نگهداری منابع طبیعی واقع در محدوده و حریم روستا."

و درخصوص وظائف و اختیارات شورای اسلامی بخش در ماده 70 بندهای "ب"، "واو" نیز اینگونه آورده است.

" ب: همکاری با مسئولین اجرائی به منظور پیشبرد کارها و برنامه های عمرانی منطقه از قبیل.......حفظ.....مراتع و جنگلها .... "

" و: نظارت بر طرحهای عمرانی منطقه و حفظ و نگهداری و بهره برداری ..... از مراتع و جنگلهای خارج از حیطه روستاهای موجود در بخش."

 

5-اهداف طرح :

الف : اهداف كلي :

1-      ترويج فرهنگ منابع طبيعي در بين اقشار جامعه

2-      جلب مشاركت مردم در امر حفاظت – احياء وتوسعه در منابع طبيعي

ب : اهداف اجرائي :

1- ساماندهي علاقمندان ، دوستداران منابع طبيعي ، شوراهاي اسلامي ، دهياران ،‌ بسيجيان و ساير اقشار جامعه در قالب تشكل همياران طبيعت

2- آموزش همياران طبيعت با هدف ارتقاء سطح دانش و بهره گيري از توانمندي هاي آنان

3- ارتقاء سطح دانش – بينش و مهارت در بين اقشار جامعه از طريق همياران طبيعت

 

6-مناطق اجرائي طرح :

   طرح همياران طبيعت در كليه استانها ، شهرستانها با اولويت مناطق بحرانی در سراسر کشور به مرحله اجرا در می آید .

 

7- گروههای هدف :

   همیاران طبیعت در سه سطح:1- همیار طبیعت مروج دانش آموزی 2- همیارطبیعت مروج
3- همیار طبیعت محافظ گروه بندی می شوند :

1-7- همیار طبیعت مروج دانش آموز شامل : کلیه سطوح دانش آموزی ( ابتدائی – راهنمائی و دبیرستان ) که علاقمند به طبیعت بوده و در زمینه ترویج فرهنگ منابع طبیعی فعالیت می نمایند .

2-7- همیار طبیعت مروج شامل : کلیه علاقمندان و دوستداران منابع طبیعی اعم از دانشجویان ، طلاب ، اساتید ومدرسین ، شوراهای اسلامی ، دهیاران و سایر اقشار جامعه که در زمینه ارتقاء فرهنگ منابع طبیعی کوشا می باشند .

3-7- همیار طبیعت محافظ شامل : کلیه اقشار جامعه علی الخصوص مجریان و بهره برداران طرح های منابع طبیعی که تمایل به همکاری در کنترل عوامل تخریب و احیاء منابع طبیعی دارند .

 

8-شرح وظائف همياران طبيعت :

1- ارتقاء سطح دانش و بینش در زمینه منابع طبیعی

2- تلاش در توسعه فرهنگ منابع طبیعی

3- شركت در كلاسهاي آموزشي – ترويجي در راستای اهداف سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری

4- حفظ و صيانت از عرصه هاي منابع طبیعی

5- شناسائي و معرفی افراد علاقمند به همكاري با منابع طبيعي

6- سازماندهي افراد داوطلب در حوادث غير مترقبه مانند آتش سوزي

7- اطلاع رساني هر گونه تخریب منابع طبیعی به مسئولین ذیربط

 

9- عهدنامه ، آرم ، لباس و کارت عضویت همیاران طبیعت :

1-9- عهدنامه همیاران طبیعت :

 

2-9- آرم همیاران طبیعت :
 

 



3-9- لباس ( کاور ، کلاه ) همیاران طبیعت :
 
 

 4-9- کارت عضویت همیاران طبیعت شامل :

الف –کارت شناسائی همیار طبیعت مروج دانش آموزی

 

 

10-گردش کار عضو گیری همیاران طبیعت :

1-10-مراجعه داوطلب به اداره ترویج و مشارکتهای مردمی استان و یا شهرستان و ارائه مدارک و تکمیل فرمهای مربوطه

2-10-تشكيل پرونده پرسنلي توسط كارشناس مشاركت مردمي از داوطلب و اخذ مدارك شناسائي و ساير مدارك در شهرستانها

3-10-استعلام از حراست اداره کل منابع طبیعی استان جهت متقاضیان همیار طبیعت محافظ

4-10-صدور کارت هميار طبيعت توسط استان و شهرستانهای تابعه

تبصره 1 : در صورت تفویض اختیار مدیر کل به ادارات منابع طبیعی شهرستانها کارتهای همیار طبیعت دانش آموزی و مروج توسط روسای ادارات مربوطه قابل صدور می باشد .

تبصره 2: کارت همیار طبیعت محافظ صرفاً توسط مدیر کل صادر می گردد .

تبصره 3 : اعتبار کارتهای صادره 3 سال و تمدید آن منوط به شرکت در کلاسهای توجیهی
می باشد .

تبصره 4 : در صورت سوء استفاده از کارت عضویت فرد لغو خواهد شد .

چاپ | ارسال به ديگران |